De Europese verordening over artificiële intelligentie, de zogenaamde "AI Act" (Verordening (EU) 2024/1689), is de eerste grote wet ter wereld over AI. Ze wordt gefaseerd toegepast en geldt niet alleen voor wie AI-systemen maakt, maar ook voor bedrijven die ze gebruiken.
Voor een Belgische kmo is de vraag niet "ben ik een AI-gigant?", maar "welke AI-tools gebruiken wij, waarvoor, en wat hebben wij ingevoerd?". Dit artikel geeft de belangrijkste ijkpunten.
Belangrijk: de kalender van sommige verplichtingen wordt op Europees niveau bijgestuurd. Dit artikel presenteert de principes; controleer de actuele data bij de officiële bronnen vóór u een beslissing neemt.
risiconiveaus in de verordening: onaanvaardbaar, hoog, beperkt, minimaal
datum van toepassing van de verplichting tot AI-geletterdheid (artikel 4)
Aanbieder of gebruiker: wat is uw rol?
De verordening maakt een onderscheid tussen verschillende rollen. Twee ervan zijn hier van belang:
- De aanbieder — Wie een AI-systeem ontwikkelt of onder eigen naam op de markt brengt. Op hem rusten de zwaarste verplichtingen.
- De gebruiksverantwoordelijke (de professionele gebruiker) — Het bedrijf dat een AI-systeem in zijn activiteit gebruikt. Dat is het geval voor de meeste kmo's: een schrijftool, een chatbot op de site, software om kandidaturen te sorteren, een scoringtool.
Een kmo kan ook aanbieder worden als ze AI integreert in een product dat ze onder eigen naam verkoopt, of als ze een bestaande tool ingrijpend wijzigt.
De risiconiveaus
- Onaanvaardbaar risico (verboden) — Praktijken die als strijdig met de grondrechten worden beschouwd: schadelijke subliminale manipulatie, sociale scoring van burgers, bepaalde vormen van emotieherkenning op het werk of op school, enz. Deze verboden zijn van toepassing sinds februari 2025.
- Hoog risico — Systemen die in gevoelige domeinen worden gebruikt: werving en personeelsbeheer, toegang tot onderwijs of essentiële diensten, beoordeling van kredietwaardigheid, enz. Ze zijn onderworpen aan strenge eisen inzake documentatie, menselijk toezicht en datakwaliteit.
- Beperkt risico (transparantieverplichtingen) — Bijvoorbeeld chatbots die moeten aangeven dat men met een machine praat, en gegenereerde of gemanipuleerde content (deepfakes) die als dusdanig herkenbaar moet zijn.
- Minimaal risico — Het overgrote deel van het gangbare gebruik (spamfilters, spellingcontrole, schrijfhulp): geen specifieke verplichting, buiten de algemene regels.
De verplichting die nu al voor alle bedrijven geldt: AI-geletterdheid
Artikel 4 van de verordening verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen om maatregelen te nemen opdat hun personeel, en andere personen die namens hen AI-systemen gebruiken, over een voldoende niveau van AI-geletterdheid beschikken, rekening houdend met hun kennis, ervaring en de gebruikscontext. Deze verplichting is van toepassing sinds 2 februari 2025.
Concreet hoeft u geen diploma te behalen of formulier in te vullen: het komt erop aan een redelijke en evenredige aanpak te kunnen aantonen:
- een inventaris van de AI-tools die in het bedrijf worden gebruikt;
- een opleiding aangepast aan de rollen (bestuurders, gebruikers, technische teams);
- een gebruikscharter dat iedereen kent;
- een schriftelijk spoor van deze acties: datum, inhoud, deelnemers.
Dat is precies het doel van onze opleiding "AI herkennen": een basis van geletterdheid, met een document dat u aan uw dossier kunt toevoegen.
Transparantie: chatbots en gegenereerde content
De verordening legt informatieverplichtingen op wanneer een persoon interageert met een AI-systeem (bijvoorbeeld een chatbot voor klantendienst) en wanneer content door AI wordt gegenereerd of gemanipuleerd in die mate dat ze voor authentiek kan doorgaan. Voor een kmo betekent dit vooral: duidelijk aangeven dat een virtuele assistent een machine is, en geen synthetische beelden, stemmen of video's van personen als echt publiceren. De precieze deadlines van sommige van deze verplichtingen worden momenteel bijgestuurd: controleer de geldende kalender.
Uw actieplan in vijf stappen
- 1. Inventariseren — Welke AI-tools worden gebruikt, door wie, voor welke taken, met welke gegevens?
- 2. Indelen — Gevoelige toepassingen (werving, evaluatie, beslissingen over personen) opsporen die extra voorzorg vragen.
- 3. Omkaderen — Een gebruikscharter opstellen en een verantwoordelijke aanduiden.
- 4. Opleiden — Een aangepaste opleiding organiseren en er een spoor van bewaren.
- 5. Leveranciers bevragen — Garanties inzake naleving en transparantie vragen, zie onze acht vragen.
Dit artikel is algemene informatie en vervangt geen juridisch advies. Raadpleeg een gespecialiseerde jurist voor een gevoelig gebruik of bij twijfel over uw rol.
Uw vragen over de AI Act
Geldt de AI Act ook voor kleine bedrijven?
Ja, zodra ze AI-systemen gebruiken in hun professionele activiteit. Sommige verplichtingen, zoals AI-geletterdheid van het personeel, gelden voor alle bedrijven, ongeacht hun omvang.
Wat zegt artikel 4 van de AI Act?
Het verplicht bedrijven die AI-systemen aanbieden of gebruiken om maatregelen te nemen opdat hun personeel over een voldoende niveau van AI-geletterdheid beschikt. Het is van toepassing sinds 2 februari 2025.
Is een certificering nodig om zijn teams in AI op te leiden?
De verordening legt geen specifieke certificering op. Ze vraagt een aanpak die aan de context is aangepast en die het bedrijf moet kunnen aantonen: opleiding, gebruikscharter, inventaris.
Valt het gebruik van ChatGPT op het werk hieronder?
Ja: het bedrijf dat het gebruikt, is een gebruiksverantwoordelijke (deployer). Het gangbare gebruik (schrijven, samenvatten) valt onder minimaal of beperkt risico, maar de verplichting tot geletterdheid en de naleving van de AVG zijn van toepassing.
Wees voorbereid voor men het u vraagt.
Wij leiden uw teams op en bezorgen u de elementen om uw aanpak te documenteren.